Passietijd in Veenendaal

In verband met de Corona-crisis gaat het project “Passietijd in Veenendaal” niet door. Alle lezingen en concerten zullen zeer waarschijnlijk worden doorgeschoven naar maart/april 2021.

Rondom het thema ‘passie’ zijn in de Westerse kunstgeschiedenis duizenden kunstwerken – etsen, schilderijen, beeldhouwwerken en muziekstukken – gemaakt, die tot op heden de mens ontroeren en inspireren. Het woord ‘passie’’ wordt hier dus niet opgevat als ‘hartstocht’ maar als ‘lijden’. In de maanden maart en april 2020 organiseren de Stichting Westerkerkmuziek en de Bibliotheek Veenendaal een passieproject met muziek, beeldende kunst en literatuur. Er worden lezingen en workshops aangeboden, van Johann Sebastian Bach wordt de Johannes Passion in de versie van 1725 uitgevoerd, beeldend kunstenaars zullen beeldend werk maken over het thema ‘lijden’ en specifiek ‘piëta’s’. Ook kunstenaars met een verstandelijke beperking van het kunstatelier ‘de Bombardon’ zullen zich met deze thematiek bezighouden.

Passietijd in Veenendaal wordt financieel ondersteund door de volgende fondsen:

18 maart: Lezing door Ad Verhage over ‘de ontwikkeling van de passie’

Wie zegt: Mattheus-passion’ denkt zeer waarschijnlijk aan een van de grootste werken uit de muziekgeschiedenis, gecomponeerd door Johann Sebastian Bach. Dat is heel begrijpelijk, maar toch is deze passie maar een van de vele passies die in de loop van de eeuwen zijn geschreven. Al vanaf de twaalfde eeuw werden passies gezongen in de liturgie van de stille week, aanvankelijk in het gregoriaans. Later werden passies meerstemmig getoonzet en ontstond de dramatische passie, waarin een zanger het Bijbelverhaal volgens de letterlijke tekst van Mattheus, Markus, Lukas of Johannes zong, afgewisseld door zangers die de woorden van Christus, Petrus, Pilatus zongen en het koor dat de woorden van het volk of van de overpriesters meerstemmig verklankte. Niet altijd werd de Bijbeltekst gevolgd. Een dichter uit de barok, Barthold Heinrich Brockes schreef een gedicht met zijn interpretatie van het lijdensverhaal en dat inspireerde componisten als Telemann en Händel tot het schrijven van muziek op die tekst, meer bedoeld voor de concertzaal dan voor de liturgie. In de 20e eeuw grepen componisten weer terug op de passietraditie en schreven passiemuziek in een 20e eeuws idioom. In de lezing wordt de ontwikkeling van de passie toegelicht en voorzien van geluidsvoorbeelden waardoor de lijn duidelijk wordt waarin de passies van Johann Sebastian Bach hun ontstaan vonden.

21 maart: Workshop ‘luisteren naar en samen zingen van passiemuziek’ in de bibliotheek.

In deze workshop wordt de bezoeker meegenomen in het zingen van passiemuziek. Op een voor iedereen toegankelijke manier zal Miriam Drost de bezoeker laten ervaren hoe het is om eenvoudige koralen uit de passies van Bach en andere passiemuziek zelf te zingen.

21 maart – 11 april: Tentoonstelling in de Bibliotheek met werken van Rinke Nijburg (o.a. pieta’s) en een aantal geselecteerde kunstwerken van Veense kunstenaars

Rondom het thema ‘passie’ zijn in de Westerse kunstgeschiedenis duizenden kunstwerken – etsen, schilderijen, beeldhouwwerken, muziekstukken etc – gemaakt, die tot op vandaag de mens ontroeren en inspireren. Het woord ‘passie’ uit de titel moet hier niet opgevat worden als ‘hartstocht’ maar als ‘lijden’. Op dit moment zijn diverse beeldend kunstenaars bezig met het vervaardigen van beeldend werk voor dit project. De insteek is vooral het thema ‘de piëta’ of ‘stabat mater’(Maria bij het kruis) maar ook andere soorten en vrijere vormen van verbeelding rond het thema zijn denkbaar. In de Bibliotheek wordt vanaf eind maart voor deze gelegenheid een tweeweekse tentoonstelling #Passietijd in Veenendaal ingericht met werken van Veenendaalse (amateur)kunstenaars, gecombineerd met werken van Rinke Nijburg. Aan het project zal ook worden meegewerkt door bezoekers van het kunstatelier ‘de Bombardon’, een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking.

22 maart: Workshop ´kerkliederen in de passietijd´. door Bert Wisgerhof in de Petrakerk

Op 22 maart, 15.30, midden in de passietijd, wordt in de Petrakerk een workshop aangeboden met als titel ´kerkliederen in de passietijd´. De workshopleider is organist Bert Wisgerhof. Over de liederen zal uitleg gegeven worden, maar – nog belangrijker – ze worden ook gezongen.
De passietijd is door de eeuwen heen een inspiratiebron geweest voor dichters en componisten. Vrijwel rond geen ander theologisch thema zijn meer kerkliederen ontstaan. De zondag van 22 maart, ook wel ´zondag laetare´ (verheugt u) genoemd, is bij uitstek geschikt om een verdieping aan te brengen in het zingen van deze liederen. De entree is gratis.

24 maart: Lezing door Rens Bijma ‘Bachs Johannespassion’ in de bibliotheek

Op 24 maart 19.30 wordt een lezing gehouden door musicoloog Rens Bijma in de Bibliotheek. De spreker zal ingaan op de wijze, waarop Bach zelf zijn Johannes-Passion in Leipzig uitvoerde. Tegenwoordig zijn veel CD-opnamen beschikbaar van deze passiemuziek in zogenaamde HIP-uitvoeringen: historically informed performances. Hoewel tussen deze uitvoeringen behoorlijk wat verschillen zijn te beluisteren, lijkt er toch te zijn uitgegaan van een aantal vaste aannames, o.a. op het gebied van de grootte van het koor en het orkest, de snelheid van aria’s en koren en de keuze van instrumenten. Maar in hoeverre zijn die aannames juist?Rens Bijma probeert tijdens zijn onderzoek antwoorden te vinden op deze vraag. De belangrijkste conclusies zal hij tijdens de lezing presenteren, toegespitst op de Johannes-Passion. Daarbij komen aan de orde: De beide hoofdkerken van Leipzig, 2. Bachs musici, 3. De instrumentale bezetting, 4. De continuo-instrumenten, 5. De vocale bezetting, 6. De opstelling, en 7. Het tempo. Daarnaast zal de geschiedenis van Bachs eigen uitvoeringen van de Johannes-Passion uitgebreid aan bod komen. De onderwerpen zullen worden geïllustreerd met projecties van afbeeldingen en geluidsvoorbeelden. Vragen zijn bovendien welkom. Kosten: € 7,50.

28 maart: Concert met de Johannes-Passie van Bach in de versie 1725 in de Westerkerk

Op 28 maart vindt een van de hoogtepunten van het project plaats: een uitvoering van de Johannes-Passion (versie 1725) van Johann Sebastian Bach om 16.00 in de Westerkerk, Goudvink 2. De versie 1725 van Bachs Johannes-Passion is op een aantal plekken significant anders dan de bekende versie. Deze versie wordt wel eens uitgevoerd in grote steden, maar in Veenendaal is dat tot nu toe nog niet gebeurd. Voor dit concert wordt een koor samengesteld uit de meest talentvolle (amateur- en semiprofessionele) koorzangers uit de omgeving die gecoached worden door de Veenendaals bas-bariton Kees Jan de Koning. De begeleiding wordt geleverd door een professioneel barokorkest samengesteld door violist Remy Baudet. De solisten zijn: Harry van Berne – evangelist, Jelle Draijer – Christus, Marjon Strijk – sopraan, Dorien Lievers – alt, Stefan Berghammer, tenor, Kees-Jan de Koning, bas. Het geheel staat onder leiding van dirigent Wouter Verhage. Entree is gratis; na afloop wordt een collecte gehouden voor de onkosten.

31 maart: Lezing door kunsthistorica Marian van Caspel over de piéta in de kunstgeschiedenis in de bibliotheek

Op 31 maart, 19. 30 wordt een lezing gehouden inde bibliotheek door kunsthistorica Marian van Capsel met als onderwerp ‘De Pietà in de beeldende kunsten’.Het Italiaanse woord ‘pietà’ betekent ‘medelijden’. Met een pietà (in het Nederlands eigenlijk piëta) in de kunst wordt de uitbeelding aangeduid van Maria met op haar schoot het lichaam van de gestorven Christus. Het gaat niet terug op een bijbelse scene: in de evangeliën lezen we dat het lichaam van de gekruisigde Christus snel van het kruis gehaald moest worden en bijgezet werd voor het invallen van de sabbat. Qua onderwerp ligt het zeer dicht bij ‘de kruisafneming’ en ‘de bewening’: soms lopen deze onderwerpen door elkaar heen. Het type van de pietà ontstaat in de 14e eeuw in Duitsland, waar het ‘Vesperbild’ genoemd wordt. Door de drukkunst verspreidt het onderwerp zich snel. In de tweede helft van de 15e eeuw is het een populair thema in de Noord-Italiaanse schilderkunst, maar het bekendste voorbeeld is een beeld: de Pietà van Michelangelo. Deze maakt hij op zeer jeugdige leeftijd voor de Sint Pieterskerk in Rome. Aan het einde van zijn leven pakt hij het motief weer op in enkele modern aandoende, aangrijpende beelden. In deze lezing wordt aandacht geschonken aan de genoemde voorbeelden, maar ook aan moderne en hedendaagse pietà’s, zoals die van Käthe Kollwitz, Charlotte Mutsaers, Guido Geelen en Caspar Berger. Kosten: € 7,50.

3 april: Uitvoering van een nieuw gecomponeerde Lukas-passie van Ad Verhage in de Westerkerk

Op 3 april, 19.30 wordt u uitgenodigd voor het beluisteren van en meezingen in de Lukas-passie van Ad Verhage in de Westerkerk. Deze passie, gebaseerd op het evangelie van Lukas is geschreven in het Nederlands voor koor, gemeente, solisten, orgel en viool. Hij is geschreven voor een liturgische context, namelijk de viering op Goede Vrijdag 2018 in de Andrieskerk te Amerongen. Het is boeiend om naast de voor iedere liefhebber bekende passies van Bach een passie te horen die in een gematigd modern klankidioom is geschreven; uiteraard zijn er grote verschillen, maar ook overeenkomsten. De volledige tekst van het evangelie wordt verdeeld over de evangelist, de Christus en enkele kleinere rollen; de teksten van de priesters of het volk worden door het koor verklankt. De evangelietekst wordt regelmatig onderbroken door liederen die door de gemeente meegezongen kunnen worden. De rol van de evangelist wordt gezongen door Simone de Koning. De componist, Ad Verhage, zal zelf het werk, dat ongeveer 50 minuten duurt, dirigeren. Entree is gratis; na afloop wordt een collecte gehouden voor de onkosten.